Cofnodion

Cofnodwyd ar

Tuag at fyd symudol Cymraeg – ffonau, llechennau a mwy

Mae rhai pethau sy’n hollbwysig i’w cael yn Gymraeg. Mae’r gallu i ddefnyddio system dyfais symudol yn yr iaith yn enghraifft o hynny – oherwydd y ffaith bod y ffôn a llechen yn gymaint o bresenoldeb yn ein bywydau.

Dyw’r Gymraeg ddim ar gael fel opsiwn ar unrhyw ddyfais mewn siopau yn 2026, oddi ar y silff hynny yw…

Sôn ydw i am y system weithredu, y gallu i wneud pethau sylfaenol megis:

  • gweld y dyddiad heddiw
  • gwneud cysylltiadau fel di-wifr a Bluetooth
  • newid gosodiadau
  • gweld negeseuon gwall!
  • defnyddio apiau sy’n rhan o’r system fel y ffôn, lluniau, cloc, cyfrifiannell ac ati

Byddai hi’n dda cael gweld ymchwil ar iaith rhyngwynebau a pha effaith maen nhw yn eu cael ar agweddau tuag ar yr iaith. Dyw hyn ddim yn debygol o gymryd lle rhianta ac addysgu trwy’r Gymraeg, ond yn ddelfrydol mae’n cryfhau’r ymdrechion hyn.

Mae mantais clir i mi o ddychmygu sefyllfa lle mae plant yn gweld y Gymraeg a derbyn ei bod yn iaith dechnoleg, ac yn dysgu rhai termau trwy ddefnyddio’r ffôn. Ar hyn o bryd mae fy mhlant i yn benthyg fy ffôn i er mwyn chwarae Antur Cyw a Tux Paint. Mae hi’n debygol eu bod yn sylwi ar iaith y system yn barod – Saesneg yn fy achos i.

Dyma rai ffeithiau perthnasol am Android:

  • Mae Android yn boblogaidd iawn yng Nghymru. Mae nifer o ffynonellau yn datgan mai hi yw’r system weithredu fwyaf poblogaidd yn y byd – gyda mwy o ddyfeisiau yn ei defnyddio na Windows, a mwy na iOS. Mae fersiynau Android yn rhedeg ar ffonau, llechennau, e-ddarllenwyr, rhai setiau teledu, rhai ceir…
  • Mae’r term “ffôn Android” ar lafar yn aml yn cyfeirio at ddosbarthiad penodol sy’n cynnwys AOSP + Google Mobile Services (systemau perchnogol Google) + systemau mae darparwyr ffôn yn eu creu, nad sydd yn aml yn god agored / meddalwedd rydd. Yn anffodus dyw Cymreigio ddim mor uniongyrchol â phethau sy’n rhoi rheolaeth llwyr i mi/ni megis meddalwedd gweinydd dan GPL/Apache.
  • Felly mae’r ecosystem estynedig Android yn fawr ac yn gymhleth, ac mae sawl fforc. Mae hynny yn fantais ac yn anfantais. Mae modd hacio ac addasu dyfeisiau Android trwy ddilyn proses boenus sydd â risg o fricio’r dyfais. Mae grwpiau trefnus sy’n gwneud hyn, mae rhyw fath o sîn. Calonogol yw gweld bod pobl sydd yn defnyddio ieithoedd nad sydd ar y rhestr swyddogol.
  • Twf ac aeddfedrwydd y fforc LineageOS yn enwedig yw’r sbardun i’r eitem blog hwn.

Dyma’r camau i’w dilyn tuag at bopeth yn Gymraeg yn y byd symudol, y theori newid os liciwch chi:

  1. Cyfieithu Android/AOSP a chyfieithu LineageOS neu’i debyg, ac adeiladu ar y gwaith cyfieithu sydd eisoes wedi digwydd (diolch Aled Powell). Byddai angen i mi gael arian er mwyn ymrwymo i’r prosiect, o bosib trwy ariannu torfol er mwyn prynu’r oriau a dyddiau sydd angen.
  2. Creu dyfeisiau Cymraeg prototeip unigol. Bydd yn ffordd o adnabod a thrio datrys problemau a smwddio unrhyw anhawsterau, ac amlygu’r angen i boblogeiddio symudol Cymraeg fel categori. Bydd carfan o bobl yn hapus i ddefnyddio prototeip, rhoi nhw i blant, ayyb. Fydd y rhan fwyaf o bobl ddim yn hapus gyda phrototeip achos maen nhw yn dibynnu’n llwyr ar eu dyfeisiau a/neu ond eisiau cadw un ddyfais yn eu bag neu boced!
  3. Lansio’r unig ffôn Cymraeg masnachol yn 2026-7 (gan gofio mai Samsung S5600 oedd “y cyntaf o’i fath yn y Gymraeg” – stori ddiddorol).
  4. Apelio at awdurdodau Cymru i ddylanwadu ar ddarparwyr fel Google, Samsung, Sony, ac ati i greu a chefnogi lleolaeth sy’n cynnwys Cymraeg. Mae hyn yn achos cryfach os yw’r system eisoes ar gael yn Gymraeg – mae dangos yn haws na dweud.
  5. Mae apiau cwmwl yn cyflwyno lefel stac arall o waith. Eto mae’n haws cael cyflwyno’r achos i ddarparwyr os yw’r lleolaeth yn bodoli ar draws pob dosbarthiad Android yn y dyfodol.
  6. Mae Apple yn ymuno yn hwyrach yn y gêm, dyw hi erioed wedi arwain yn y maes amlieithrwydd mewn tech hyd y gwelaf i. Mae ffrindiau sy’n siarad ieithoedd Ewropeaidd fel Basgeg yn cyfeirio at hyn hefyd. Efallai bod modd dylanwadu ar y gorfforaeth trwy normaleiddio Android Cymraeg yn gyntaf?
  7. Y rhai cwbl anghysbell yn sylweddoli bod angen ap yn Gymraeg, fel Bws Caerdydd.

Mae rhai sgyrsiau eraill sy’n gysylltiedig mewn rhyw ffordd neu’i gilydd:

  • Yr angen i fuddsoddiad mewn profiadau a chynnwys o bob math, trwy bethau fel apiau a gwasanaethau, y Fenter Ddigidol Gymraeg e.e. gemau ac apiau ffitrwydd, ac ati.
  • Mae nifer o apiau symudol sydd eisoes ar gael yn Gymraeg, diolch i ymdrechion Cymry, e.e. apiau S4C, Firefox, K-9 Mail, Toot Wales, GPC, Ap Geiriaduron, Tux Paint, ac ati, ac ati.
  • Pobl sy’n dewis tech heb Google (fel Murena /e/OS) ac yn fwy cyffredinol, bywyd heb gorfforaethau tech Americanaidd. Mae nifer o gyrff yn Ewrop eisoes yn ymbellhau o’r corfforaethau oherwydd sefyllfa gwleidyddol yr UDA a polisïau.
  • Yr arfer o achub dyfeisiau o’r domen sbwriel (defnydd o postmarketOS i ymestyn bywyd dyfeisiau – diolch David Clubb am dynnu fy sylw at y system)
  • Defnydd cyfryngau cymdeithasol, neu beidio, gan bobl ifanc – beth yw’r effaith a beth yw rôl y gyfraith
  • (Diffyg) moeseg y diwydiant ffonau a dyfeisiau symudol, Fairphone fel prosiect
  • …

Fel y welwch o’r broses uchod dyw’r frwydr iaith benodol hon ddim yn syml. Teimlaf fod camau 1 a 2 o greu prototeip yn anhepgor, ac mae’n bosib dychmygu sut allen ni gyflawni nhw. Gadewch wybod os ydych chi eisiau cymryd rhan.

Cofnodwyd ar

Sefyllfa Blociau Rhif ar Clic ac iPlayer yn amlygu triniaeth gwael o’r Gymraeg

Mae Blociau Rhif yn raglen deledu animeiddiedig sy’n helpu plant ifanc i ddysgu rhifau.

Mae hi’n wych bod y rhaglen wedi’i chynhyrchu yn Gymraeg, ac yn cael ei gwylio a mwynhau mewn cylchoedd meithrin, ysgolion, cartrefi, ac ati ar draws Cymru a thu hwnt.

Ond mae problemau, a diolch i’r athrawon sydd newydd dynnu fy sylw atyn nhw.

Ar hyn o bryd mae 11 pennod Blociau Rhif sydd ar gael ar Clic ac iPlayer. Mae pob pennod yn cael ei darlledu ac wedyn mae ar gael i’w ffrydio am gyfnod o fis. Wedyn mae hi’n diflannu oddi ar y gwasanaethau ffrydio.

Os ydych chi’n lwcus efallai bod un o’r penodau yn perthnasol i’ch blentyn chi o ran ei thaith/daith ddysgu bersonol ar unrhyw adeg. Efallai ddim. Nodwch nad oes llawer o fetadata unigryw fesul rhaglen megis enw, delwedd, a disgrifiad. Mae hi’n anodd canfod neu gofio pennod penodol.

Dyma’r sefyllfa yn Saesneg. Mae modd cymharu’r un rhaglen sef Numberblocks sy’n digon poblogaidd i gael ei ymgorffori mewn crysau-t, teganau, ac adnoddau dysgu.

Er ei fod yn dweud bod y rhaglen yn dod i ben mewn 10 mis, credaf fod hyn yn cael ei adnewyddu’n gyson. I bob pwrpas “amhenodol” yw’r cyfnod gwylio. Ta waeth, mae’n lawer mwy na mis fesul rhaglen.

Dyma gyfres gyntaf ac mae modd i blentyn ddechrau ar y dechrau drwy wylio’r rhaglen gyntaf ymlaen drwy’r holl gyfresi.

Dyma gyfres 2.

Dyma gyfres 3.

Dyma gyfres 4.

Ac yn y blaen.

Mae cyfresi 5 i 7 yna hefyd, ac mae rhai “specials” a “numbersongs” yn ogystal. Yn wir mae cyfrif yr holl eitemau cynnwys yn her yn ei hun.

Fel arall mae modd pori drwy’r teitlau a delweddau yn hawdd achos mae cyfoeth o fetadata. Byddai rhai plant eisiau gwylio’r un rhaglen tro ar ôl tro, ac yna dysgu pethau hanfodol a phwysig.

Mae rhywun dylanwadol yn rhywle wedi sylweddoli bod argaeledd y rhaglen Saesneg hon yn flaenoriaeth hynod o bwysig. Os felly pam nad yw’r rhaglen Gymraeg yn cael yr un flaenoriaeth? Ar hyn o bryd mae’r Gymraeg yn cael ei gwthio i’r ymylon. Mae hyn yn sefyllfa rhwystredig iawn i lawer o bobl.

Mae datrysiad amherffaith dros dro. Mae dibenion addysg yn eithriad dilys i hawlfraint. Dan y gyfraith mae hynny yn cyfrif fel “delio teg” neu “delio’n deg”. Mae ffyrdd technegol o archifo rhaglenni ar gyfer pwrpas fel hyn. Efallai bod rhai cylchoedd meithrin ac ysgolion mewn lle i ddefnyddio nhw i gopïo rhaglenni.

Ond os ydyn ni o ddifrif am addysg ein plant mae eisiau gwneud hi’n lawer haws i’r holl gartrefi, teuluoedd ac eraill ffrydio rhaglenni yn ôl anghenion penodol pob plentyn, neu ar eu mympwy.

Annwyl S4C, annwyl BBC, annwyl gwmnïau cynhyrchu, a deiliaid hawlfraint… rhowch yr holl raglenni Blociau Rhif ar gael i BAWB drwy’r amser drwy Clic ac iPlayer os gwelwch yn dda! Mae rhaglenni pwysig eraill ond dechreuwch gyda Blociau Rhif. Mae siawns well bod y plant yn dod yn ôl i wylio mwy o raglenni wedyn.

Annwyl lywodraeth, annwyl Gomisiynydd y Gymraeg… defnyddiwch eich llais i sicrhau bod polisïau ac arferion y diwydiant teledu yn sicrhau bod mynediad llawer gwell at raglenni (sydd eisoes yn bodoli!). Dyma gyfleoedd eraill i blant ddefnyddio’r Gymraeg tu fas i’r dosbarth. Mae llawer o sgwrs wedi bod am hyn yn ddiweddar, gan gynnwys ymchwil y Comisiynydd ar ddefnydd y Gymraeg ymysg plant. Mae teledu yn berthnasol i’r sgwrs.

Yn y cyfamser dyma enghraifft amlwg o sut mae’r diwydiant teledu Prydeinig yn rhoi oedolion sydd am roi addysg Gymraeg i’w plant – gan gynnwys y rhai nad sy’n siarad Cymraeg yn rhugl eto – dan anfantais.

Diweddariad 12 Awst 2025

Fe ges i ymateb fis diwethaf wrth rywun sy’n gwybod mwy am hyn yn dweud bod modd i rai gael cyfrif Hwb y llywodraeth a gwylio 90 pennod o Blociau Rhif sydd ar gael yn barhaol i “bob ysgol, bob athro, bob disgybl yng Nghymru” ymhlith rhaglenni eraill. Mae cyfrif “ar gael i bawb yn ein system addysg”. Mae hyn yn swnio’n addawol iawn. Ar hyn o bryd dyw hi ddim yn glir i mi sut mae rhiant yn cael cyfrif ar Hwb. Nid yw hi hefyd yn glir i mi pam nad yw’r 90 pennod ar gael yn hawdd trwy iPlayer, Clic ayyb. Mae’r Gymraeg yn parhau i gael ei thrin yn llai ffafriol na’r Saesneg yn yr achos yma (a sawl achos arall o raglenni teledu).

Cofnodwyd ar

Mapio Cymru ac enwau strydoedd OS Open Roads

Aberhonddu ar Mapio Cymru

Mae Ben Proctor fy nghyd-aelod o dîm Mapio Cymru wedi darganfod adnodd gwerthfawr i unrhyw un sy’n cyfrannu at OpenStreetMap sef enwau strydoedd yr Arolwg Ordnans. Mae e wedi blogio am hyn:

Un o brif amcanion prosiect Mapio Cymru yw cynyddu’r nifer o enwau yn Gymraeg a gedwir ar OpenStreetMap fel data agored, adnodd hollbwysig er mwyn cefnogi apiau a gwasanaethau mapio a fydd ar gael yn Gymraeg yn y dyfodol.

Y ‘bwlch’ mwyaf yn nata data enwau yn OpenStreetMap yng Nghymru yw’r enwau ffyrdd y dylid eu defnyddio yn Gymraeg.

[…]

Drwy ddadansoddi’r data sydd ar gael mewn cynnyrch OS Open Roads daeth Ben i’r casgliad ei fod fel set data yn ddigon da i’w ddefnyddio:

[…]

Ar ôl dadansoddi’r gwahaniaethau amrywiol hyn, rydym wedi dod i’r casgliad bod set ddata Open Roads yr Arolwg Ordnans yn ffynhonnell ddigon da ar gyfer golygu pellach gan unigolion brwd. Buasai golygydd sy’n weddol gyfarwydd ag enwau ffyrdd yn Gymraeg yn gallu canfod llawer o’r problemau uchod a’u cywiro.

[…]

Darllenwch fwy: Gwella enwau ffyrdd ar fapiau Cymraeg yng Nghymru

Cofnodwyd ar

Map prototeip o lofnodion Deiseb Heddwch Menywod Cymru (Hacathon Hanes 2025)

Gwych iawn oedd cael cymryd rhan yn y digwyddiad Hacathon Hanes 2025 yn y Llyfrgell Genedlaethol, Aberystwyth ar 12 Chwefror eleni.

Roedd llu o setiau data ac adnoddau ar gael i’w hacio ac addasu ac yna creu prosiectau. Fe benderfynais cyfuno rhai o fy niddordebau mewn prosiect undydd – hanes ymgyrchu, heddwch, data, a mapio.

Yn y flwyddyn 1923 yn sgil erchyllderau’r Rhyfel Fawr roedd ymdrech fawr i drefnu deiseb heddwch. Yn y pen draw fe gasglwyd 390,296 o lofnodion gan fenywod yng Nghymru, oddeutu un trydydd o holl fenywod a merched Cymru ar y pryd. Chwarae teg iddynt! Aeth y ddeiseb ar dipyn o daith wedyn. Darllenwch yr hanes.

Dyma brototeip (cynnar iawn iawn) o fap cyfredol sy’n dangos llofnodion deiseb gan fenywod yn ardal Grangetown, Caerdydd.

Mae’r map yn ymdrech i:

  • ddangos yr ymgyrch mewn ffordd weledol amgen,
  • cyflwyno’r menywod a lofnododd y ddeiseb yn eu holl amrywiaeth,
  • talu teyrnged iddynt,
  • gweld ein strydoedd mewn ffordd arall,
  • a sbarduno’r meddwl.

Mae’r data lleoliad a delweddau yn dod o brosiect digido Deiseb Heddwch Menywod Cymru gan y llyfrgell ei hun a’i chriw o wirfoddolwyr.

Dyma enghraifft o lofnod. Yn yr achos yma mae’r trefnydd lleol wedi ysgrifennu’r enw Margaret Jones, 23 Paget Street, ac yn hytrach na llofnodi mae hi wedi rhoi X – o bosib oherwydd salwch, cyflwr, neu anllythrennedd?

Dw i eisoes yn gweld fy strydoedd lleol yma mewn ffordd wahanol.

Y prif heriau technegol i mi oedd cysoni a thacluso’r data, a chanfod lleoliadau’r map. O ran y data roedd pob cyfeiriad mewn maes unigol ac roedd ychydig o anghysondeb (a oedd yn adlewyrchu’r amrywiaeth yn y dogfennau gwreiddiol i fod yn deg). Roedd angen i mi wneud bach o gysoni gyda sgript a bach â llaw. Defnyddiais y set data agored OS Open Names i gael cyfesurynnau am ganol bob stryd (yn hytrach na rhywbeth fel API Google Maps sydd â chyfyngiadau ar ddefnydd dw i’n credu). Mae’r set data OS yn cynnig lleoliad canol y stryd a ‘bocs’ o amgylch y stryd.

Wrth gwrs mae angen llawer iawn mwy o lofnodion ar fy map. Mae cyfanswm o 69 ohonynt ar y fersiwn cyfredol. Bydd hi’n dda cael ymestyn i’r holl ddinas a’r holl wlad wedyn. Nid oes mynediad gyda fi at y data gwreiddiol rhagor.

Mae eisiau i mi ffeindio ffordd well o ddangos clwstwr o lofnodion sydd wedi dod o’r un stryd hefyd, o bosibl drwy ddefnyddio’r bocs o amgylch bob stryd. Roedd ychydig o orgyffwrdd yn y lleoliadau fesul stryd felly o’n i wedi cyflwyno bach o amrywiaeth randym – datrysiad cyflym dros dro oedd hyn!

Gobeithio bod modd diweddaru’r prosiect yn y dyfodol agos. Hoffwn i rannu’r cod tu ôl iddo hefyd.

Diolch i’r Llyfrgell am y croeso. Dyma erthygl gan Jason Evans sy’n cynnwys sôn am rai o’r prosiectau eraill.

 

Cofnodwyd ar

Pa blatfform? Pa brotocol? Rhai nodiadau am drafodaeth ar y we

Mae’r nodiadau isod yn perthnasol i newyddion dibynadwy, trafodaethau, gwrando ar arbenigwyr, dysgu, datblygu dealltwriaeth, a dwyn awdurdodau i gyfrif. Mae hyn i gyd yn bethau sydd yn bosibl i’w gwneud drwy ddefnydd o’r we, ar ei gorau.

Ar hyn o bryd mae hi’n teimlo i mi fod nifer o bobl yn ‘coroni’ gwahanol blatfformau penodol megis Bluesky fel Y Lle i gynnal sgyrsiau ar y we am bob pwnc dan haul, ac mae hynny’n codi llawer o gwestiynau i mi.

Ym mha ffordd a fyddai’r platfform o’ch dewis yn well na Twitter/X nawr ac yn dyfodol?

Beth yw’r risg?

Pa wersi ydyn ni’n dysgu o brofiad[au] Twitter/X? Beth am Myspace? A Facebook, ac ati?

Ydyn ni’n fodlon treulio llawer o amser i ymgartrefu ar blatfform am ychydig blynyddoedd, i ddechrau eto ar blatfform arall pan fydd y chwarae’n troi’n chwerw? (Dw i ddim eisiau gwneud hyn.)

Beth am y Gymraeg?

Yn ystod yr etholiad yn yr UDA roedd nifer o bobl a sefydliadau yn datgan bod nhw am adael Twitter/X. Un enghraifft oedd ysgol a gyhoeddodd “nad yw X yn alinio gydag ein gwerthoedd”… a bwriad yr ysgol i ymuno ag Instagram yn lle. Mae hyn eto yn codi cwestiynau.

Efallai bod Instagram yn teimlo fel lle neisach i dreulio amser yn 2024, ond mae hynny’n dibynnu yn llwyr ar bwy wyt ti.

Am wn i does dim llawer iawn o wahaniaeth pwysig rhwng Twitter/X ac Instagram: y pwrpas, y model masnachol, y model llywodraethiant, pwy sy’n rheoli, beth all digwydd ar ei waethaf (Meta yw perchennog Instagram a Facebook), felly ie, gwerthoedd eithaf tebyg hefyd.

Dw i’n llwyr ymwybodol o bwy yw Elon Musk ac dw i wedi bod yn dilyn yr hanes.

Rhaid nodi bod hefyd rhai ystyriaethau a phroblemau strwythurol gyda’r “we gorfforaethol” sy’n trosgynnu unigolyn.

Yn wir mae Bluesky mewn meddiant corfforiaeth buddiant cyhoeddus (PBC yn yr UDA). Mae hynny’n swnio’n addawol. A dweud y gwir does dim llawer iawn o ddealltwriaeth gyda fi eto o arwyddocâd hynny o ran llywodraethiant, risg a/neu “gost” hir dymor i ddefnyddwyr (dw i ddim yn cyfeirio at bris ariannol yn unig).

Ar hyn o bryd mae Tŵt Cymru yn cynnig cyfuniad apelgar i mi o ryngwyneb Cymraeg, rhyddid i symud i blatfform arall â fy holl ddilynwyr, y gallu i ddilyn defnyddwyr Saesneg gan gynnwys rhai ar weinyddwyr eraill, ac wrth gwrs dilyn nifer sylweddol – os nad anferth ar hyn o bryd – o ddefnyddwyr Cymraeg heb algorithm i’w boddi, polisïau sy’n edrych yn gall i mi, a llywodraethiant iachus hyd y gwelaf i.

Hynny yw dw i wedi cwrdd â’r person sy’n rhedeg Tŵt Cymru ac wedi cael peint yn y Blue Bell yng Nghaerdydd, ac mae modd gohebu’n uniongyrchol gyda fe gyda chwestiynau, problemau, syniadau, ayyb. Mae tîm cymedroli sydd hefyd yn ddefnyddwyr.

Mae’r blog hwn yn le da i mi rannu meddyliau hefyd (ac i’r rhai sydd â diddordeb mae modd cael ffrwd ActivityPub a/neu RSS). Mae’r blog yn rhedeg yn annibynol o unrhyw gwmni neu gorff heblaw am y perthnasau gyda chofrestrydd enw parth a chwmni lletya.

Gyda llaw… mae blogio’n lot haws pan dw i’n cynnwys ‘meddyliau’ neu ‘nodiadau’ yn y teitl yn hytrach na cheisio ysgrifennu darn feddylgar, craff, campus. 😂

Byddai hi’n braf tasai hi’n bosibl i ddilyn defnyddwyr Bluesky drwy weinydd Mastodon fel Tŵt Cymru, a’r ffordd arall, ac ymateb ayyb. Byddai hynny’n dibynnu ar ryw fath o ffederaleiddio yn y dyfodol. Efallai bod hynny yn gwbl amhosibl ac yn ddatganiad hollol nonsens, bydd rhaid i mi ymchwilio.

I’w barhau.

Yn y cyfamser diolch i Richard, Nwdls, ac eraill am ysgogi’r sgwrs.

Cofnodwyd ar

NaPTAN Cymraeg: rhestr o bwyntiau trafnidiaeth nawr yn Gymraeg

Nod prosiect Mapio Cymru yw i wella’r genhedlaeth nesaf o wasanaethau mapio Cymru, ac ar fy rhan i mae ymhlith y prosiectau gwaith gorau erioed am ddysgu pethau newydd – am ddata agored, systemau gwybodaeth daearyddol, a sgiliau datblygu.

Ar flog y prosiect ysgrifennais eitem am newidiadau i NaPTAN sy’n rhestr fawr o bwyntiau trafnidiaeth gan gynnwys safleoedd bws a gorsafoedd trên.

Cofnodwyd ar

Hedyn, gwefan wici o adnoddau ar gyfer tyfu’r we agored Gymraeg

Gwefan wici o adnoddau ar gyfer tyfu’r we agored Gymraeg yw Hedyn.

hedyn.net yw’i gyfeiriad.

Dw i newydd ddiweddaru’r feddalwedd tu ôl iddi hi (Debian a MediaWiki). Gadewch wybod os ydych chi’n gweld unrhyw broblemau pls!

Mae modd i chi, unrhyw un, gael cyfrif a chyfrannu adnoddau at Hedyn. Roedd rhaid diffodd y ffurflen creu cyfrif yn anffodus, oherwydd sbam.

Rhestr ar Hedyn o wasanaethau API Cymraeg

Mae nifer o bethau wedi newid ers sefydlu’r wici yn 2009, e.e.

  • fe oedd twf mewn podlediadau (ydy hynny wedi arafu bellach?)
  • twf platfformau ‘meicroflogio’ neu beth bynnag rydych chi eisiau eu galw nhw (Twitter yn gyntaf, nawr mae llu ohonyn nhw)
  • twf mewn defnydd o WordPress gan gyrff ac eraill
  • lleihad blogio ‘traddodiadol’ Cymraeg
  • a thwf gerddi muriog (fel Instagram, TikTok ayyb)
  • cyflwyniad a thwf technolegau newydd
  • llawer mwy o bethau yng Nghymru ac o gwmpas y byd…

A dweud y gwir mae eisiau meddwl am ddefnydd Hedyn yn 2024 a thu hwnt. Pa rôl sydd i dechnolegau agored a meddalwedd rydd i ffyniant y Gymraeg? Beth sydd eisiau er mwyn cynnal sffêr gyhoeddus a democratiaeth iachus yng Nghymru a thu hwnt? Pa wersi ydyn ni’n gallu dysgu o hanes Twitter? Ydy’r delfryd o we agored Gymraeg yn freuddwyd gwrach? Beth am yr holl sgwrs am ymgacheiddio Tech Mawr? Mae digon yma i mi gnoi cil drosto.

Yn y cyfamser diolch i holl gyfranwyr Hedyn dros y blynyddoedd ac i Rhys Wynne yn benodol am ei holl help, cefnogaeth, a syniadau.

Cofnodwyd ar

Darparu ActivityPub o flog unigolyn – beth ddysgais i

Dw i wedi ychwanegu ffrwd ActivityPub i fy mlog bellach, fel gwasanaeth arbrofol.

Dyma rai nodiadau am y profiad:

  • Mae bellach dau gyfrif ar y Ffedisawd i bobl ddilyn os dymunir, @carlmorris@toot.wales (cyfrif Tŵt Cymru gyda phostiadau â llaw) a @carl (ffrwd awtomatig o’r blog yma).
  • Mae hyn yn arbrofol. Ond pam arbrofi? Yn fy marn i byddai hi’n braf cael ffordd agored ac annibynol o rannu a sgwrsio ar y we. Hynny yw, does dim rhaid i bobl ildio rheolaeth dros y cyfryngau cymdeithasol yn llwyr i gorfforaethau fel Twitter a Meta. Mae rhai pobl a sefydliadau eisiau cael grym a hyblygrwydd o fod yn annibynol o’r corfforaethau hynny.
  • Mewn gwirionedd mae Meta wedi datgan bod nhw am gydweithio gyda ActivityPub ‘yn fuan’ ta waeth. Yn y dyfodol agos bydd y systemau yn cydweithio.

  • Roedd hi’n neis cael arbrofi ar y cyd gyda ffrindiau ar Mastodon wedyn. Mae ychydig o bobl wedi dechrau dilyn y blog (gweler uchod) ac wedi gweld yr eitem yn eu hapiau (diolch i Iestyn am y llun isod o’r ap Ivory). Mae ychydig o bobl wedi postio ymatebion i’r eitem prawf hefyd. Mae ymatebion yn cael eu cyhoeddi ar weinydd penodol yr ymatebwr ac hefyd fel sylwadau ar fy mlog (testun yn unig mae’n debyg – diolch Rhys).
  • Mae’r arbrawf yn arwain at gwestiynau fel… Ydy darparu dau gyfrif (neu fwy) ychydig yn ddryslyd i rai darllenwyr? Oes gwir angen cynnal dau? Sut mae gwahaniaethu? Ydy hyn yn fodel sydd angen ei ystyried gan eraill?
  • Dw i’n teimlo bod fy ngyfrif Tŵt Cymru yn iawn ar gyfer postio pethau cyflym ffwrdd-â-hi tra bod y blog yn canolbwyntio ar bethau ‘o bwys’. Ar hyn o bryd dw i wedi rhoi label ac afatar gwahanol ar y ‘ffrwd’ blog. Un her: dw i ddim yn gallu rheoli pa gyfeiriad mae pobl yn ei ddefnyddio pan yn @io. Efallai bydd rhai yn fy ngopïo mewn ar frys ac yna cyfeirio at y blog yn hytrach na’r cyfrif Tŵt Cymru. Gawn ni weld beth sy’n digwydd.
  • Mae ActivityPub yn ymdrech i gysylltu â phobl eto, darllenwyr, sylwebwyr, ac ati. Mewn theori mae ActivityPub yn fwy grymus na RSS. (Yn yr hen ddyddiau roedd ychydig o bobl yn dod i eitem blog trwy Google Reader a/neu Blogiadur. Yn anffodus mae’r ddau wedi gweld y machlud haul er bod modd i unrhyw un danysgrifio gyda darllenydd trwy RSS o hyd.)
Llun gan Iestyn
  • Er fy mod i’n cyhoeddi fersiwn Saesneg o rai o’r eitemau blog dim ond y cynnwys Cymraeg sydd ar gael trwy ActivityPub ar hyn o bryd i gadw pethau’n syml.
  • Mae ActivityPub o flog yn addawol iawn yn fy marn i. Ar ôl ychydig o waith mae’n gweithio – o ran y nod o roi eitem blog o flaen pobl – sydd yn galonogol. Mae statws beta i’r ategyn WordPress penodol dw i wedi gosod. Mae’r cyfan ‘mewn beta’ mewn gwirionedd.

Ymwadiad:

  • Pwy a ŵyr os fydd system fel hyn yn helpu datrys neu liniaru’r broblem benodol rydych chi’n gweld yn y disgwrs cyhoeddus ar-lein boed hynny’n twyll, sbam, ffugio, camarwain, sarhad, casineb, y diffyg democrataidd, hysbysebion amherthnasol, cael algorithm penodol o’ch dewis, dod o hyd i bethau Cymraeg ayyb. O’r hyn dw i’n deall mae’r Ffedisawd yn rhoi mwy o reolaeth a chyfrifoldeb mewn dwylo gweinyddwyr annibynol, sef y rhai sy’n cyfrifol am y cymuned/cymunedau. Ond does neb wir yn annibynol os ydyn ni am rwydweithio. Mae llawer o ystyriaethau pwysig yma… ar gyfer erthygl arall!

Rhai nodiadau am WordPress yn benodol:

  • I’r rhai sydd ar WordPress.org mae modd gosod yr ategyn beta ActivityPub. Roedd rhaid i mi ddiffodd ategyn Yoast SEO sydd yn awto-flaenyrru pobl o dudalen awdur. Dydy optimeiddio ar gyfer chwilio ddim yn hynod bwysig i’r wefan hon ta waeth. (DIWEDDARIAD 13/7/2023: mae modd rhedeg ategyn ActivityPub gyda Yoast SEO, mae angen troi archifau awduron ymlaen yn Yoast.)
  • Dw i wedi gwneud ychydig o waith cyfieithu ar yr ategyn ActivityPub ac mae croeso i bobl eraill gyfrannu mwy.
  • Mae rhai opsiynau yn yr ategyn ActivityPub dw i heb drio eto. Yn ogystal mae modd newid unrhyw WordPress i fod yn weinydd Ffedisawd go iawn sydd yn dilyn a dangos cyfrifon eraill (gyda’r ategyn Friends er enghraifft).